SAYISAL BİLGİLER

1. Genel, Yabancı ve Türk Nüfusu

15 Aralık 1996 genel nüfus sayımı sonuçlarına göre KKTC'nin nüfusu 200.587 kişidir. 2004 yılında bu sayının 218.000'e ulaştığı tahmin edilmektedir. Nüfus artış hızı, % 1,09, nüfus yoğunluğu ise 63,63 kişi/km2'dir. Ülkede doğum oranı, 15,0 (her bin kişide), ölüm oranı 8,0 (her bin kişide), bebek ölüm oranı 10,0 (her canlı doğan bin bebekte) ve ortalama yaşam süreleri, 70,9 (erkek) ve 75,1 (kadın)'dir.

Nüfusun % 52,8'i erkek, % 47,2'si kadındır. Nüfusun % 53'ü kentlerde oturmaktadır. Okur yazar oranı % 94'tür. 1996 genel nüfus sayımı sonuçlarına göre, toplam 200.587 kişilik nüfusun % 98,3'ünü 197.264 kişiyle Türkler oluşturmaktadır. Ülkede yaşayan 627 kişilik İngiliz toplumu nüfusun % 0,3'ünü teşkil etmektedir. Bunları 384 kişiyle Rumlar izlemektedir. Rumlar genel nüfusun % 0,2'sini oluşturmaktadır. Bunları sırasıyla % 0,1 (173 kişi) ile Maronitler, % 0,1 (130 kişi) ile Ruslar, % 0,1 (106 kişi) ile Almanlar izlemektedir. Geriye kalan 1.903 kişi değişik ülke vatandaşlarından oluşmaktadır. % 98,3 oranındaki Türk nüfusun % 82'si (164.460 kişi) KKTC uyruklu, % 15'i (31.977 kişi) Türkiye Cumhuriyeti uyrukludur. KKTC uyruklu nüfusun % 83'ü (137.398) KKTC doğumlu, % 15'i (23.924) Türkiye doğumludur. KKTC'nde yaşayan vatandaşlarımızın 15.000 kadarı ülkedeki beş üniversitede öğrenim gören öğrencilerimizdir. KKTC'nde 15.000-20.000 civarında Türk vatandaşının (aileleri ile birlikte 35.000-40.000) çalışmakta olduğu tahmin edilmektedir.

2. İstihdamla İlgili Sayısal Bilgiler

Ekim 2004 Hanehalkı İşgücü Anketi'ne göre, toplam istihdam, 74.511 kişi olarak tahmin edilmiştir. İstihdam edilenlerin % 5,3'ü (3.896 kişi) Güney Kıbrıs'ta çalışmaktadır. İstihdam edilenlerin, kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus içindeki oranı % 49,7'dir.

3. İstihdam

İstihdamdaki gelişmeyi açıklayan önemli bir gösterge olan istihdam oranı, KKTC genelinde % 49,7 olarak hesaplanmıştır. İstihdam oranı % 54,3 ile en yüksek Lefkoşe'de, % 42,5 ile en düşük Güzelyurt'ta tahmin edilmiştir. Devlet Planlama Örgütü İstatistik ve Araştırma Dairesi tarafından Devlet İstatistik Enstitüsü'nün teknik katkılarıyla, ilk kez Ekim 2004 tarihinde uygulanan Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre, KKTC genelinde toplam istihdam 74.511 kişi olarak tahmin edilmiştir. Anket sonuçlarına göre işsiz sayısı 7.709 kişi, işsizlik oranı ise % 9,4'dür.

4. İşsizlik

Anket sonuçlarına göre, toplam işsiz sayısı 7.709 olarak tahmin edilmiştir. Buna göre işsizlik oranı KKTC genelinde % 9,4'dür. İşsizlik oranı, KKTC genelinde erkeklerde % 6,6, kadınlarda % 14,3 olarak hesaplanmıştır. 7.709 olarak tahmin edilen işsizlerin (3.863 kişisi) % 50,1'i ilçe merkezlerinde, (3.845 kişisi) % 49,9'u da bucak ve köylerde bulunmaktadır. % 14,8 ile en yüksek işsizlik oranı Güzelyurt'ta, % 7,8 ile en düşük işsizlik oranı ise Lefkoşe'de tahmin edilmiştir. Ayrıca, 15-24 yaş gurubundaki genç nüfusun işsizlik oranı % 23,6 olarak tahmin edilmiştir.

5. Sosyal Güvenlik Bilgileri

KKTC Anayasası'nın 55. maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. Ülkede sosyal güvenlik kapsamı içerisinde hizmet veren sosyal güvenlik müesseseleri mevcuttur. Bu müesseseler, Sosyal Sigortalar Dairesi , İhtiyat Sandığı, Emeklilik Müessesesi ve Sosyal Hizmetler Dairesi'dir. Mevcut sosyal güvenlik sistemi içinde nüfusun tamamı sosyal güvenlik kapsamına alınmıştır. Sosyal Güvenlik sisteminin, günümüzde birçok dünya ülkesinde ulaşılması hedef alınan nüfusun tamamını kapsaması yanında, sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak normların çağdaş kriterlere uygun nitelikte olması da ülke açısından dikkat çeken önemli bir olgudur.

Sosyal Sigortalar

KKTC'de Sosyal Sigortalar 16/1976 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'na dayalı olarak ve sigortalı çalışanları ömür boyu karşılaşacakları mesleki, fiziki, sosyal ve ekonomik risklere karşı koruma ve tazmin etme temel amacına yönelik olarak kurulmuş ve faaliyet gösteren bir müessesedir. Sosyal Sigortalar Yasası kapsamına kamu veya özel tüm ekonomik faaliyet kollarında, gerek bir hizmet veya çıraklık akdine dayanarak gerekse işveren durumunda veya kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan 14 yaşını doldurmuş herkes zorunlu olarak girmektedir. Bunun dışında ev kadınları da isteğe bağlı olarak prim yatırmak koşuluyla Sosyal Sigortalar Yasası kapsamına girebilmektedir. Sosyal Sigortalar Yasası'nın amacı, iş kazaları, meslek hastalıkları, hastalık, analık, evlenme, işsizlik, malullük, yaşlılık ve ölüm hallerinde yardım ve hizmet sağlamaktır.

Sosyal Sigortalar Fonu, birikim (kapitalizasyon) sistemi ile çalışan işçi, işveren ve Devlet üçlüsünün yatırdığı primler ile prim dışı gelirlerden oluşmaktadır. Sosyal Sigortalar Fonu'nun idaresi, dört Devlet, iki işçi ve bir işveren temsilcisinden oluşan yedi kişilik İdare Heyeti tarafından yürütülmektedir.

Sosyal Sigortalar Dairesi tarafından, sigortalı çalışanlara uygulanmakta olan prime esas kazançların alt ve üst sınırları her yıl belirli oranlarda artırılarak iştirakçilerin yatırımlarının günün koşullarına uydurulması sağlanmakta, buna karşılık emekliye ayrılanların daha yüksek maaş almasına imkan yaratılmaktadır. Tescilli sigortalıların başta Lefkoşe olmak üzere büyük yerleşim yerlerinde yoğunlaşması, şehirleşmenin ve buralardaki iş imkanlarının daha fazla olmasından kaynaklanan doğal bir sonuçtur. Tescil edilen işyerlerinin, tescilli sigortalılar gibi Lefkoşe Bölgesi'nde yoğunlaştığı göze çarpmaktadır. Lefkoşe'deki tescilli işyerleri, toplam işyerleri içerisinde % 41,1'lik pay oluşturmakta, Gazimağusa % 25,5'lik payla Lefkoşe'yi takip etmektedir.

Sosyal Sigortalar Fonu'ndan yaşlılık, malullük ve ölüm aylığı alan kişi sayıları yıllar itibarıyla aşağıdaki tabloda görülmektedir. 2003 yılında Fon'dan yaşlılık, malullük ve ölüm aylığı alan kişi sayısı 20,240 iken bu sayı 2004 yılında % 6,3'lük artış kaydederek 21.517 kişiye yükselmiştir.

Sigortalı olarak özel uygulamalar ve ekli cetvellere göre menfaat alanların sayıları ile toplam içerisindeki yüzde payları sürekli düşmektedir. Özel uygulamalardan menfaat alan sigortalıların sayısının azalması, çeşitli nedenlerle (ölüm, ayrılma v.b) kapsam dışı kalmalarından kaynaklanmaktadır. Buna karşılık 1976 Sosyal Sigortalar kalemlerinden menfaat alanların sayısı ve payı artmaktadır. 2002-2004 döneminde özel uygulamalar kaleminden menfaat alanların sayısı 514'ten 438'e, toplamdaki payı % 2,7'den % 2'ye düşerken aynı dönemde 1976 Sosyal Sigortalar kaleminden menfaat alanların sayısı 11.194'ten 13,761'e toplamdaki payı ise % 59,4'ten % 64'e yükselmiştir.

MEVZUAT VE UYGULAMA DEĞİŞİKLİKLERİ

KKTC Yabancılar ve Muhaceret Kanununda yapılan değişiklik ve iki ülke arasında imzalanan Protokol'ün getirmiş olduğu müeyyidelerden dolayı 2005 yılında çalışma izni alan vatandaşlarımızın sayısında büyük artış görülmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve KKTC hükümeti arasında "Türk Vatandaşlarının İkamet, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Haklarını Düzenlemeye İlişkin Protokol" KKTC'de kanunlaştıktan sonra teati işlemi tamamlanarak 30 Aralık 2004 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.

Sürdürülebilir bir sosyal güvenlik sisteminin kurulması ve mevcut sosyal güvenlik kurumlarının açıklarının kamu finansmanı üzerindeki olumsuz etkisini azaltmak amacıyla yapısal reformların gerçekleştirilmesi hususu, Türkiye Cumhuriyeti ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında imzalanan "Yeniden Yapılandırma ve Ekonomik Kalkınma Programı" Protokolünde kayıt altına alınmıştır. Bu reform çalışmaları doğrultusunda "Tek Sosyal Güvenlik"le ilgili çalışmalar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde, "Genel Sağlık Sigortası" ile ilgili çalışmalar Sağlık Bakanlığı bünyesine sürdürülmektedir. Ayrıca işçiler dışındaki çalışanlarla ilgili olarak çalışma izinlerinin yeniden yapılandırılması için, KKTC İçişleri Bakanlığında 07.12.2005 tarihinde, İçişleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı Müsteşarları ile Büyükelçiliğimizi temsilen Elçilik Müsteşarı ve Müşavirimizin katılımıyla toplantı yapılarak bir protokol imza altına alınmıştır.

Bu protokolle getirilen belli başlı yenilikler, KKTC'de görevli öğretmenler, din görevlileri, kara yolları mensupları, tapu ve kadastro mensupları çalışma ve oturma izninden muaf tutulmuştur. Özel bankalara T.C.'den atamalı veya görevli olarak geldiğini resmi belge ile kanıtlayan görevlilerle, üniversitelerde öğretim görevlilerine ve KKTC'ne devlet teşviki alarak yatırım yapmak üzere gelen şirketlerin direktör kurul üyeleri ve genel müdürlerine ilk defa çalışma izni almak üzere müracaatlarında sağlık raporu istenmesi, çalışma izinlerinin yenilenmesi safhasında ise yeniden sağlık raporu istenmemesi, eş ve çocuklarına da müracaatlarında aynı prosedürün uygulanması kararları alınmıştır.

Temmuz 2005 tarihinden itibaren Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı vatandaşlarımızı yakından ilgilendiren "Yurt Dışından Getirilecek Yabancı Uyruklu İşçiler Hakkında Müracaat ve İzinlendirme Prosedürü Genel Kuralları"nı yeniden belirlemiştir.

EKONOMİK VE SOSYAL GELİŞMELER İLE İŞ PİYASASINA İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELER

Ekonomik Veriler

Yıllar

2000

2001

2002

2003

2004

2005 (tahmin)

GSMH (m. $)

1040

909

941

1284

1765

2257

Kişi başına ($)

4978

4303

4409

5949

8095

10247

Büyüme (%)

- 0.6

- 5,4

6,9

11,4

15,4

10,6

Enflasyon (%)

53,2

76,8

24,5

12,6

11,6

5

Mevduat (m. $)

803

805

1162

1785

2390

2750

İhracat (m. $)

50,3

34,6

45,4

50,6

61,5

65

İthalat (m. $)

424,8

272

309,5

477,7

853,1

1028

Turizm geliri (m.$)

198

94

114

179

271

310

İşsizlik Oranı : % 1,7 seviyesindedir.